Nieuwsbrief

Blijf op de hoogte van onze activiteiten!
* verplicht veld

Natuurafbraakpolitiek van de Vlaamse regering komt tot een zeldzaam hoogtepunt

Artikel tijdschrift 'Natuur & landschap Meetjesland', winter 2013

 

Terug naar af

20 jaar geleden werd met veel enthousiasme Natuurpunt en Partners Meetjesland opgericht. Onze vereniging telt ondertussen 2.750 gezinnen in het Meetjesland die lid zijn.

Ook Natuurpunt maakte de laatste 20 jaar een ongelooflijke groei door: van twee kleine verenigingen voor natuurbehoud en natuurstudie tot de grootste vzw van Vlaanderen. Politici verwijzen graag naar 'maatschappelijk draagvlak'. Wel, er is overduidelijk draagvlak voor meer natuur in Vlaanderen. En toch wil het maar niet lukken. Of beter gezegd: de politiek volgt niet.

Wij denken de laatste tijd vaak aan 'vroeger'. En niet uit nostalgie. Het tempo van de reservaatsuitbreiding in Vlaanderen is teruggevallen tot die van 20 jaar geleden. Zoiets krijg je ons al lang niet meer uitgelegd. Ook niet met “het is economische crisis”.

En dat is bedroevend om vast te stellen. Vroeger kochten we regelmatig een stukje kreek of bos met 90% subsidie en 10% giften. Nu komt vaak meer dan de helft van onze donateurs en leden. Terwijl vele duizenden vrijwilligers zich geweldig inzetten, blijft deze regering schromelijk in gebreke.

Gelukkig blijft een vrijwilligersvereniging als de onze er aan sleuren, zelfs al wordt ze daarvoor maar heel karig ondersteund. Wat ook voor het beheer van onze Vlaamse topnatuur geldt. We feliciteerden in ons vorig nummer minister Schauvliege voor de geplande 1.000 ha extra erkenning van reservaatspercelen, maar eigenlijk gaat dit over het wegwerken van de opgebouwde historische achterstand.

Ter vergelijking: met het geld dat Natuurpunt jaarlijks krijgt voor reservaatsuitbreiding of beheer leg je – ocharme – riolering in één straat, 200 m autosnelweg of 20 m kaaimuur in een havendok. En dat terwijl Vlaanderen zowat de rijkste regio is van Europa, met een bevolking die zo duidelijk laat blijken dat ze meer en betere natuur wil. “Indigniez vous!”
 

Poldergraslanden nog steeds vogelvrij

De afgelopen jaren is Vlaanderen een slechte leerling gebleken. Hoe valt anders te verklaren dat onze prachtige poldergraslanden nog steeds aan hoog tempo verdwijnen? 99% van alle oud poldergrasland wereldwijd ligt in Vlaanderen. Een beetje zoals de piramiden nu eenmaal in Egypte liggen. We hebben daarom een verpletterende internationale verantwoordelijkheid. De Vlaamse belforten zijn al lang Unesco-werelderfgoed, idem onze begijnhoven. Maar de poldergraslanden zijn nog steeds vogelvrij (dat 'vogel'vrij mag je vrij letterlijk nemen). Op een paar snippers na die eerder al beschermd waren  via de gewestplannen of omwille van de internationaal belangrijke aantallen vogels. In dit regeerakkoord zitten nochtans harde afspraken om dit werelderfgoed te beschermen. Niets daarvan is uitgevoerd. Ze worden verder in hoog tempo vernietigd.
 

Europese verplichtingen voor meer natuur als aanleiding om nóg minder te doen daarbuiten

De kers op de taart van deze regering is de geplande verminking van het decreet natuurbehoud. Dit is de wettelijke basis voor natuurbescherming in Vlaanderen. Het is waar dat een paar kleine wijzigingen noodzakelijk zijn om tegemoet te komen aan de eisen die Europa ons stelt.

Europa verplicht haar lidstaten om de natuur van Europees belang te beschermen. Dit is verankerd in twee belangrijke richtlijnen: de vogelrichtlijn en de habitatrichtlijn. Vlaanderen moet die omzetten en uitvoeren.

Onze verwachtingen waren hoog gespannen voor deze grote sprong voorwaarts. Zou de druk van Europa ervoor zorgen dat er eindelijk schot in de zaak kwam?

Helaas. De regering Peeters plooit zich terug op het minimum minimorum van wat Europees moet. En schrapt zowat alle inspanningen buiten de (al zeer minimaal afgebakende) Europese aandachtszones. Vele van onze reservaatsprojecten dreigen te worden drooggelegd. Sterke wettelijk instrumenten zoals het 'recht van voorkoop' worden zo goed als opgedoekt. Even verduidelijken. Via dit recht van voorkoop kan de overheid bij een verkoop van grond die zelf aankopen (aan de zelfde prijs en voorwaarden) ten behoeve van natuurherstel. Niet dat die (zo goed als) afschaffing nog veel verschil maakt. Het recht van voorkoop werd onder deze regering al nauwelijks meer uitgeoefend, met als resultaat dat de versnippering van de natuur blijft en dat natuurbeheer enkel op perceelsniveau plaatsvindt, in plaats van op landschapsniveau.

Het weinige geld dat beschikbaar is voor natuurbeheer moet voortaan worden gedeeld met grootgrondbezitters en boeren. Dat worden zonder enige scholing en kennis de natuurbeheerders van de toekomst in een versnipperd landschap. Zijn wij er dan tegen dat ook anderen hun steentje bijdragen in het natuurbeheer? Zijn de natuurverenigingen de enige die voor meer bos en natuur kunnen zorgen?

Natuurlijk niet. Maar we hebben in het verleden wel gezien waar dit doorgaans toe leidt. Er blijkt een groot verschil te bestaan. Het verschil tussen een erkende terreinbeherende vereniging als de onze (waarbij de leden zich in hun vrije tijd onbetaald inzetten voor een mooi resultaat) en mensen die het vooral voor het geld doen. Bovendien hebben eerdere pogingen in die zin (denk maar aan de beheerovereenkomsten met de boeren) geen enkel duurzaam resultaat opgeleverd. Maar wel schandalig veel geld gekost.

Een voorbeeld. De meeste van onze bloemrijke hooilanden behoren tot het type van de 'dotterhooilanden'. Dit zijn relatief voedselrijke systemen. Als het meezit met de grondwaterhuishouding zijn ze nog relatief makkelijk herstelbaar vanuit normaal landbouwgebruik met bijhorende bemesting. Toch is voor herstel van dit 'relatief makkelijke type' grasland ongeveer 30 jaar volgehouden beheer nodig. Dat is niet onlogisch, noch onredelijk: een vers aangeplant bos staat ook niet meteen vol dikke bomen. Als zelfs dit 'makkelijke' graslandtype zo lang herstel nodig heeft en zo snel terug vernietigd wordt, hoe denkt deze regering dan om met een kortstondig subsidietje op individueel perceelsniveau hier en een subsidietje daar onze kwetsbare topnatuur veilig te stellen?

Al was het maar omdat de waterhuishouding zo cruciaal is bij het herstel van topnatuur. Natuurpunt koopt grond in losse snippers. Omdat we alleen maar kopen wat vrijwillig te koop komt. Maar mettertijd breiden we die stukjes aaneen tot een samenhangend geheel. Zoals in het Maldegemveld ondertussen is gebeurd. Dan pas zijn we in staat de waterhuishouding aan te pakken en onze topnatuur te herstellen.

Duurzame reservaten uitbouwen in samenhangende complexen, die bovendien wel opengesteld zijn voor het publiek, dat is de methode die echt werkt. De mensen krijgen in ruil daarvoor ook heel wat terug. Op basis van een beperkt aandeel in de kosten door de Vlaamse overheid (de rest komt uit giften van onze leden) heeft Natuurpunt zo heel wat mooie gebieden geherwaardeerd en opengesteld. Daarin wordt ze gesteund door een aantal gemeentes zoals Assenede. De resultaten daarvan zijn voor iedereen te zien en te genieten. Ook bij ons in de streek.

De teksten van deze decreetswijziging zijn daarom op vele vlakken onbegrijpelijk. In het ontwerp decreet worden de erkende terreinbeherende verenigingen (Natuurpunt dus) gewoon afgeschaft als erkende beheerder. Ook het reservaatsstatuut staat op de helling. Om het weinige geld dat in Vlaanderen voor natuur beschikbaar is op een versnipperende wijze te kunnen uitdelen aan privé-eigenaars. En dit voor vage en lage resultaten. De lat wordt natuurlijk bewust heel laag gelegd. Of om het met een sprekend voorbeeld te zeggen: elk golfterrein zal voortaan in aanmerking komen om geld uit de natuurpot te krijgen. Ze zullen bovendien betaald worden voor het beheer, niet voor het resultaat. Zonder enige lange termijngarantie. “Indigniez vous!”
 

Trop is teveel

De Vlaamse Regering moet weten dat na jaren van stilstand en achteruitboeren voor ons de maat nu vol is. Bij de vele vrijwilligers die zich dag in dag uit inzetten heerst hetzelfde gevoel. Al die jaren hebben we ons positief opgesteld. Geprobeerd om vooral het positieve te benadrukken en niet te zeuren. Vele slagen zonder morren te incasseren. Wetende dat politici iedereen wat moeten bedienen. Al werd dit op de duur wel heel erg moeilijk. Trop is teveel.

Wij willen meer natuur. Betere natuur. Natuur die open staat en toegankelijk is voor alle Vlamingen. En we willen duurzame natuur. We willen dat de inzet en het werk van al die vrijwilligers die concreet aan duurzame natuur bouwen gewaardeerd wordt en niet met een pennentrek vernietigd. We vinden het niet kunnen dat een privé-eigenaar jarenlang subsidies opstrijkt en uiteindelijk toch gewoon de boel omploegt en opnieuw maïs zet.

Meneer Peeters, mevrouw Schauvliege, de instandhoudingsdoelstellingen en een aangepast decreet hadden al enkele jaren goedgekeurd moeten zijn volgens Europa. Na jaren van geduld en goede wil kunnen we alleen maar vaststellen dat uw nieuwe ontwerpdecreet al wat goed werkt (zoals de reservaatsuitbouw door vrijwilligers) op de helling zet, de natuur terugdringt tot de zoekzones in de Europese Habitatgebieden en dat de natuur hierbuiten nog zwaarder onder druk komt. Zodat dit decreet de afbraak van natuur in Vlaanderen niet zal tegengaan. Het tegendeel lijkt de bedoeling.

Het ontwerpdecreet en de uitgangsfilosofie die er achter steekt is voor ons fundamenteel fout. Dat kunnen we niet zomaar laten voorbijgaan. Wat nu voorligt kan niet.

Het is echter nog niet te laat. Dit decreet is nog niet gestemd. Er rest deze regering nog een half jaar. Nog juist de tijd om te bewijzen dat natuur voor de regering Peeters-II wel belangrijk is.

De definitieve goedkeuring van dit decreet is een zaak van het Vlaams Parlement. We zagen in de regering al de zeer gewaardeerde tussenkomsten van ministers Lieten en Bourgeois. Nu is het aan de parlementsleden om ervoor te zorgen dat het nieuwe decreet extra kansen schept voor natuur in Vlaanderen.